Open Science

Open Science: samen werken aan een systeemverandering

Nederlandse wetenschappers publiceren tegenwoordig bijna 90% van hun onderzoeksresultaten in Open Access. De samenwerking binnen UKB in de werkgroepen Licenties en Open Access, ondersteund door UKB Scholarly Information Services (UKBsis), heeft daar sterk aan bijgedragen. De werkgroep Research Data zorgde voor het beter vindbaar, toegankelijk en herbruikbaar maken van research data. Om de behaalde resultaten te bestendigen is een systeemverandering nodig. Wat heeft UKB al bereikt en wat doen we de komende jaren om de transitie naar Open Science verder vorm te geven?

Gezamenlijk onderhandelen voor ‘big deals’

De afgelopen jaren heeft UKB een flink aantal grote deals gesloten met uitgevers. Via deze ‘read and publish’-overeenkomsten kunnen wetenschappers kosteloos of tegen minimale kosten (Article Processing Charge) hun onderzoek Open Access publiceren in wetenschappelijke tijdschriften. Daarnaast streeft UKB ernaar dat onderzoekers en studenten onbeperkt toegang hebben tot deze tijdschriften.

Journal Browser

Dankzij de ontwikkeling en implementatie van de Journal Browser, kunnen Nederlandse onderzoekers nu op een snelle manier vinden waar ze Open Access kunnen publiceren. De Journal Browser is ontwikkeld en geïmplemeneerd door UKB en is beschikbaar voor alle Nederlandse universiteiten.

Taverne amendement

De UKB-werkgroep Open Access ondersteunde de implementatie van het Taverne Amendement bij alle universiteiten met de campagne You share, we take care. Dit gaf een flinke impuls aan Open Access publiceren.

UKB Scholarly Information Services (UKBsis)

Sinds 2020 werkt UKBsis aan het opzetten van duurzame deals met uitgevers voor zowel toegang tot wetenschappelijke informatie, als voor open access publiceren. Daarbij zoekt UKBsis actief samenwerking met andere (inter)nationale consortia om de overgang naar 100% open access te versnellen. Procesbeschrijvingen zijn beschikbaar voor het opstellen en beheren van contracten, terwijl de datahub gegevens van instellingen, uitgevers en andere bronnen combineert om inzicht te bieden in het aantal open access publicaties, de kostenontwikkeling en de kwaliteit van het publicatieproces.

Research Data Management

De werkgroep Research Data Management (RDM) en het Landelijk Centrum Research Data Management (LCRDM) hebben nationaal gezorgd voor de implementatie van het FAIR-principe, waardoor onderzoeksdata vindbaar, toegankelijk, interoperabel en herbruikbaar zijn geworden.

Samenwerking met Elsevier

De Nederlandse onderzoeksgemeenschap (UNL, NFU, VH, NWO, en KNAW) hebben samen met Elsevier een overeenkomst gesloten om de weg naar Open Science te vergemakkelijken. Daarvoor willen ze nieuwe diensten ontwikkelen en aanbieden. Om ervoor te zorgen dat deze diensten aansluiten bij de behoeften van gebruikers, worden ideeën getest via pilots. Deze pilots worden uitgevoerd in samenwerking met onderzoekers, bibliothecarissen, onderzoeksmanagers, research intelligence consultants en andere medewerkers van deelnemende instellingen. Lees meer over EPDOS, het Elsevier Partnership contributing to Dutch Open Science.

Nationaal Open Science Programma

UKB blijft de komende jaren een actieve rol spelen in de nationale samenwerking rond Open Science. De focus ligt op het uitvoeren en verder uitwerken van diverse projecten, onder andere op gebied van Diamond open access, alternatieve infrastructuren en full gold uitgevers.

Nationaal project Diamond Open Access

Diamond Open Access (DOA) verwijst naar publicatiemodellen waarbij het eigenaarschap bij de academische gemeenschap ligt (scholarly- of library-led). DOA maakt artikelen en boeken onmiddellijk en zonder embargo Open Access beschikbaar, vraagt geen financiële vergoeding aan lezers en auteurs en laat auteursrecht in de handen van academici. DOA draagt bij aan een divers publicatiesysteem, door Open Access publiceren voor onderzoekers met een kleine beurs mogelijk te maken en te publiceren over onderwerpen en in talen die commerciële uitgevers geneigd zijn te negeren.
Ondanks deze voordelen hebben DOA tijdschriften en uitgevers het zwaar. Ze hebben weinig tot geen budget en zijn afhankelijk van vrijwilligerswerk en een evaluatiecultuur opgebouwd rond impactfactoren drijft DOA in het nauw. Met het project Versterking van Diamond Open Access in Nederland wil UKB DOA tijdschriften en uitgevers versterken, duurzamer maken en stimuleren. Lees meer over het project Diamond Open Access in Nederland.

English: Project Diamond Open Access in the Netherlands

Voorbereidend onderzoek naar toegangsvormen tot wetenschappelijke publicaties

UKB heeft een voorbereidend onderzoek geïnitieerd naar Toegangsvormen tot wetenschappelijke publicaties voor onderzoeksinstellingen en het brede publiek

Volgens de NPOS Rolling Agenda moet in 2030 iedereen in Nederland kunnen beschikken over wetenschappelijke literatuur, zodat ze deze kunnen gebruiken voor persoonlijke, professionele en maatschappelijke doeleinden. Welke toegangsmogelijkheden tot betaalde en Open Access publicaties zijn een echte oplossing voor mensen die niet kunnen profiteren van de licenties van universiteitsbibliotheken? Het doel van een landelijk onderzoek met deze vraag is om de bibliotheeksector inzicht te geven in hoe ze effectief toegang kunen bieden tot wetenschappelijke literatuur, en hoe ze de toegankelijkheid ervan vorm kunnen geven door middel van zoekomgevingen en wegwijsfuncties van bibliotheken. Dit voorbereidende onderzoek is uitgevoerd om het landelijke onderzoek goed vorm te geven.

Leo Waaijers Award

Op 22 oktober 2024 zal op het Open Science Festival in Maastricht de eerste Leo Waaijers Award worden uitgereikt. De Award is bedoeld voor een persoon of groep die in de afgelopen jaren een gedurfd, vernieuwend en/of impactvol initiatief heeft genomen op het gebied van Open Science. Dit UKB-initiatief heeft als doel om Open Science initiatieven in het zonnetje te zetten en daardoor anderen te stimuleren en te inspireren. De nieuwe Award zal periodiek worden toegekend.